Η κύηση και η επιληψία είναι ένα σημαντικό ιατρικό θέμα που απαιτεί εξειδικευμένη προσέγγιση, καθώς η παρουσία επιληψίας στην εγκυμοσύνη δημιουργεί ανασφάλειες τόσο για τη μητέρα όσο και για το έμβρυο. Οι γυναίκες με επιληψία που σκέφτονται να τεκνοποιήσουν ή βρίσκονται ήδη σε εγκυμοσύνη συχνά εκφράζουν ειδικές ανησυχίες, οι οποίες είναι εύλογες και τεκμηριωμένες. Αυτές οι ανησυχίες αφορούν κυρίως την επίδραση της επιληψίας και των φαρμάκων στην εγκυμοσύνη και στο έμβρυο, καθώς και στις προκλήσεις της μητρότητας με μια χρόνια νευρολογική πάθηση.   Παρακάτω θα απαντήσουμε και θα αναλύσουμε όλες τις ερωτήσεις που προκύπτουν, όσο το δυνατόν πιο απλά και κατανοητά. Μπορεί μια γυναίκα με επιληψία να έχει μια εγκυμοσύνη χωρίς επιπλοκές; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για τη μητέρα; Οι περισσότερες γυναίκες με επιληψία έχουν φυσιολογική κύηση και τοκετό. Οι κρίσεις μπορεί να αυξηθούν, να μειωθούν ή να παραμείνουν σταθερές κατά την κύηση. Η εγκυμοσύνη στις γυναίκες με επιληψία ενέχει αυξημένο κίνδυνο για συγκεκριμένες επιπλοκές, ο οποίος ωστόσο μπορεί να περιοριστεί σημαντικά με τη σωστή φροντίδα και παρακολούθηση.   1. Αυξημένος κίνδυνος επιληπτικών κρίσεων Οι ορμονικές και μεταβολικές αλλαγές κατά την κύηση μπορεί να επηρεάσουν το κατώφλι των επιληπτικών κρίσεων. Περίπου το 15-30% των εγκύων με επιληψία εμφανίζει αύξηση της συχνότητας των κρίσεων, ιδιαίτερα εάν δεν έχει επιτευχθεί πλήρης έλεγχος πριν τη σύλληψη. Οι τονικοκλονικές κρίσεις αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή, καθώς σχετίζονται με υποξία, τραυματισμούς και πρόωρο τοκετό.   2. Αλληλεπίδραση με αντιεπιληπτικά φάρμακα Οι φυσιολογικές αλλαγές στην εγκυμοσύνη (π.χ. αύξηση όγκου πλάσματος, ταχύτερη ηπατική κάθαρση), μειώνουν τις συγκεντρώσεις των φαρμάκων στο αίμα. Εάν δεν παρακολουθούνται τα επίπεδα, ενδέχεται να προκύψει υποδοσολογία και αύξηση κρίσεων. Αντίθετα, η υπερδοσολογία αυξάνει τον κίνδυνο τοξικότητας και πλακουντιακής διαταραχής.   3. Κίνδυνοι από τις επιπλοκές των κρίσεων Οι επιληπτικές κρίσεις κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης σχετίζονται με: Ατυχήματα (πτώσεις, τραύματα στο κεφάλι). Μειωμένη παροχή οξυγόνου προς τη μητέρα και το έμβρυο. Αποκόλληση πλακούντα, ειδικά μετά από τονικοκλονική κρίση. Αυξημένο στρες και κίνδυνο για πρόωρο τοκετό.   4. Ψυχολογικές και συναισθηματικές επιπτώσεις Υψηλά ποσοστά άγχους και κατάθλιψης έχουν καταγραφεί σε εγκυμονούσες με επιληψία, ιδιαίτερα λόγω του φόβου επιπλοκών και τερατογένεσης. Η επιληψία, σε συνδυασμό με τις απαιτήσεις της εγκυμοσύνης, επιβαρύνει την ψυχολογική ευεξία.   Ωστόσο, μια γυναίκα με επιληψία μπορεί να έχει μια εγκυμοσύνη χωρίς επιπλοκές , εφόσον υπάρχει η κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση και η σωστή φαρμακευτική διαχείριση. Αυτό επιβεβαιώνεται από πληθώρα επιστημονικών μελετών και κατευθυντήριων οδηγιών διεθνών οργανισμών, όπως η American Academy of Neurology (AAN) και η International League Against Epilepsy (ILAE).   Ποσοστά φυσιολογικής κύησης Περίπου το 95% των γυναικών με επιληψία γεννούν υγιή βρέφη χωρίς σοβαρές επιπλοκές. Ο κίνδυνος επιπλοκών είναι αυξημένος, αλλά όχι αποτρεπτικός , αφού με την κατάλληλη φροντίδα, οι κυήσεις εξελίσσονται ομαλά.   Παράγοντες που μειώνουν τον κίνδυνο Μονοθεραπεία με φάρμακο χαμηλού τερατογόνου δυναμικού (π.χ. λαμοτριγίνη, λεβετιρασετάμη). Έλεγχος των κρίσεων πριν τη σύλληψη και κατά την κύηση. Συστηματική παρακολούθηση από μαιευτήρα & νευρολόγο. Προγεννητική φροντίδα, συμπεριλαμβανομένης της λήψης υψηλής δόσης φυλλικού οξέος.   Κίνδυνοι και τρόποι αντιμετώπισης Αν και υπάρχει αυξημένος κίνδυνος συγγενών ανωμαλιών (2-5% έναντι 1-2% στο γενικό πληθυσμό), αυτός δεν αποκλείει μια υγιή κύηση. Η έγκαιρη ρύθμιση της φαρμακευτικής αγωγής είναι καθοριστική για την αποτροπή επιπλοκών.   Η επιληψία είναι το συχνότερο νευρολογικό πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι μαιευτήρες με τους νευρολόγους. Ποσοστό άνω του 95% των γυναικών που λαμβάνουν κατάλληλη αντιεπιληπτική αγωγή και παρακολουθούνται τακτικά, έχουν φυσιολογική  εγκυμοσύνη, ενώ οι περισσότερες επιπλοκές οφείλονται σε ανεπαρκή νευρολογική παρακολούθηση και θεραπεία.     Παρακολούθηση της εγκύου Επιβάλλεται η τακτική μαιευτική και νευρολογική παρακολούθηση για τον έλεγχο πολλών παραμέτρων όπως η μέτρηση των επιπέδων φαρμάκων στο αίμα, αφού οι φαρμακοκινητικές ιδιότητες τους μεταβάλλονται στην εγκυμοσύνη. Απαραίτητος είναι ο σχεδιασμός πλάνου παρακολούθησης και η διενέργεια εξετάσεων όπως υπερηχογράφημα β' επιπέδου και άλλες προγεννητικές εξετάσεις για τον έλεγχο ανατομικών ανωμαλιών του εμβρύου.   Φαρμακευτική αγωγή Καλή ρύθμιση της αντιεπιληπτικής αγωγής πριν και κατά την κύηση. Συνιστάται η χρήση μονοθεραπείας σε χαμηλότερη δυνατή δόση και προτιμώνται φάρμακα όπως η λαμοτριγίνη και η λεβετιρασετάμη, με καλύτερο προφίλ ασφαλείας. Η χορήγηση των αντιεπιληπτικών δεν πρέπει να διακοπεί κατά τον τοκετό. Συνιστάται η λήψη φυλλικού οξέος 4-5 mg/ημέρα πριν και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, για μείωση του κινδύνου ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα του εμβρύου. Μεγάλη σημασία έχει η αποφυγή εκλυτικών παραγόντων κρίσεων, όπως: η έλλειψη ύπνου, η υπογλυκαιμία, το άγχος, η αφυδάτωση, κλπ.     Ποια είναι η πιθανότητα να κληρονομήσει το παιδί την επιληψία; Η επιληψία έχει γενετικό υπόβαθρο σε ορισμένες μορφές, αλλά ο απόλυτος κίνδυνος παραμένει χαμηλός. Αν η μητέρα έχει επιληψία, ο κίνδυνος για το παιδί είναι 5-8% (σε σύγκριση με ~1% στο γενικό πληθυσμό).     Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για το έμβρυο; Το έμβρυο μιας εγκύου με επιληψία διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο για συγγενείς ανωμαλίες, υποξία και νευροαναπτυξιακές διαταραχές, κυρίως λόγω της φαρμακευτικής αγωγής και των μη ελεγχόμενων κρίσεων. Ο κίνδυνος για συγγενείς ανωμαλίες στο νεογνό γυναικών με επιληψία κυμαίνεται μεταξύ 2-5%, σε σύγκριση με ~1-2% στον γενικό πληθυσμό. Η σωστή επιλογή φαρμάκου, η μονοθεραπεία, η χρήση φυλλικού οξέος και η τακτική παρακολούθηση, αποτελούν τα βασικά μέτρα για τη μείωση των κινδύνων αυτών. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος προέρχεται από τις τονικοκλονικές κρίσεις, που μπορεί να προκαλέσουν υποξία, πρόωρο τοκετό ή αποκόλληση πλακούντα. Ωστόσο, με κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση και φαρμακευτική αγωγή, οι περισσότεροι κίνδυνοι μπορούν να μειωθούν σημαντικά.     Μπορεί μια γυναίκα με επιληψία να γεννήσει με φυσιολογικό τοκετό; Ναι, μια γυναίκα με επιληψία μπορεί να γεννήσει κολπικά και μάλιστα αυτό αποτελεί τη συνιστώμενη μέθοδο τοκετού στις περισσότερες περιπτώσεις, υπό την προϋπόθεση ότι η εγκυμοσύνη και η επιληψία είναι σωστά ρυθμισμένες και παρακολουθούνται ιατρικά. Η σύσταση των διεθνών επιστημονικών εταιρειών: Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG) και American Academy of Neurology (AAN) αναφέρουν ότι: “Η επιληψία από μόνη της δεν αποτελεί ένδειξη καισαρικής τομής.” Η απόφαση για τον τρόπο τοκετού πρέπει να βασίζεται σε μαιευτικά κριτήρια, και όχι στην παρουσία της επιληψίας. Η καισαρική τομή προτείνεται μόνο σε περιπτώσεις συνεχόμενων ή ανεξέλεγκτων επιληπτικών κρίσεων στο 3ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης, σε έντονο άγχος της γυναίκας, σε περίπτωση επιληπτικής κατάστασης (status epilepticus) και εάν η γυναίκα δεν μπορεί να επικοινωνήσει στη διάρκεια του τοκετού λόγω επιληπτικών κρίσεων.     Θηλασμός και Επιληψία: Επιτρέπεται; Σύμφωνα με διεθνείς οδηγίες (American Academy of Neurology, Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, AAP), ο θηλασμός είναι ασφαλής για τις περισσότερες μητέρες με επιληψία, ακόμα και υπό φαρμακευτική αγωγή και συνιστάται λόγω των πολυάριθμων οφελών για το νεογνό. Συστάσεις από διεθνείς οργανισμούς American Academy of Neurology (AAN, 2009): "Τα οφέλη του θηλασμού υπερτερούν σαφώς των κινδύνων από την έκθεση σε φαρμακευτική αγωγή μέσω του μητρικού γάλακτος." World Health Organization (WHO): "Ο θηλασμός θα πρέπει να συνιστάται ενεργά σε όλες τις γυναίκες με επιληψία, εκτός εξαιρέσεων." Όλα τα αντιεπιληπτικά φάρμακα διέρχονται στο μητρικό γάλα, αλλά σε ποσότητα που συνήθως είναι αρκετά μικρότερη από εκείνη που μεταφέρεται στο έμβρυο μέσω του πλακούντα στην κύηση. Τα επίπεδα των αντιεπιληπτικών φαρμάκων στο αίμα του νεογνού είναι καλό να ελέγχονται. Τα περισσότερα αντιεπιληπτικά φάρμακα θεωρούνται ασφαλή για το θηλασμό και έτσι οι μητέρες με επιληψία θα πρέπει να ενθαρρύνονται να θηλάσουν.       Συμπερασματικά Οι περισσότερες γυναίκες με επιληψία μπορούν να έχουν υγιή κύηση και νεογνό, εφόσον υπάρχει καλή συνεργασία με τον μαιευτήρα και τον νευρολόγο Η κατάλληλη επιλογή φαρμάκου, η σωστή παρακολούθηση και η προετοιμασία πριν τη σύλληψη είναι καθοριστικής σημασίας. Η επιληψία δεν αποτελεί απόλυτη αντένδειξη για την εγκυμοσύνη. Με κατάλληλο σχεδιασμό, εξατομικευμένη θεραπεία και πολυεπιστημονική προσέγγιση, οι περισσότερες γυναίκες με επιληψία μπορούν να έχουν μια υγιή εγκυμοσύνη και τοκετό χωρίς σοβαρές επιπλοκές. Συνοπτικά: 1 )  Εγκυμοσύνη με ασφάλεια και σωστή προετοιμασία. Η εγκυμοσύνη στις γυναίκες με επιληψία είναι συνήθως επιτυχής, με υγιή νεογνά, εφόσον τηρούνται: Καλός έλεγχος των κρίσεων Επιλογή κατάλληλων φαρμάκων Στενή συνεργασία με τον Γυναικολόγο και τον Νευρολόγο 2)  Χρειάζεται προσεκτικός σχεδιασμός πριν τη σύλληψη και κατά την διάρκεια της κύησης. Ανασκόπηση του ιστορικού επιληψίας: τύπος κρίσεων, συχνότητα, τελευταία κρίση. Επανεκτίμηση φαρμακευτικής αγωγής. Αντικατάσταση φαρμάκων υψηλού κινδύνου. Έλεγχος επιπέδων φαρμάκου στο αίμα πριν και κατά την κύηση. 3)  Προστασία έναντι ενδεχόμενης φαρμακευτικής επίδρασης με λήψη φυλλικού οξέος. 4)  Συχνή παρακολούθηση επιπέδων φαρμάκων, εξέταση για συγγενείς ανωμαλίες στο β’ τρίμηνο με ειδικό υπερηχογράφημα (β' επιπέδου). 5)  Θηλασμός μετά τον τοκετό με παρακολούθηση του νεογνού για πιθανές ήπιες παρενέργειες.   Τελική επιστημονική σύσταση: Η επιληψία δεν αποτελεί αντένδειξη εγκυμοσύνης, αλλά απαιτεί εξειδικευμένο ιατρικό χειρισμό. Στο Ιατρείο μας είμαστε διαρκώς στο πλάι σας για να διασφαλίσουμε την κύηση και τον τοκετό, με μέγιστη ασφάλεια για εσάς και τα βρέφη σας.

Αφαίρεση μεγάλου ινομυώματος από τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο Απόστολο Ξυνό με ανοικτή ινομυωματεκτομή. Διαβάστε αναλυτικά για τα ινομυώματα της μήτρας, εδώ > https://www.xynos-gyn.gr/uterine-fibroids

Ποιοί είναι οι λόγοι που προκαλούν τις επαναλαμβανόμενες & υποτροπιάζουσες κολπίτιδες ? Οι λόγοι είναι πολλοί. Μπορεί να είναι η εξασθένιση του ανοσοποιητικού συστήματος, μπορεί να είναι ο λανθασμένος χειρισμός στην τοπική υγιεινή,  μπορεί να είναι η ύπαρξη προδιάθεσης του οργανισμού λόγω λεπτότερου κολπικού βλεννογόνου. Ποιά είναι η αντιμετώπιση των χρονίων και υποτροπιαζουσών κολπίτιδων? Οι χρόνιες, επαναλαμβανόμενες και υποτροπιάζουσες κολπίτιδες, αποτελούν σύνθετο πρόβλημα που απαιτεί την στενή συνεργασία της ασθενούς με τον γυναικολόγο της.  Κατ΄αρχάς πρέπει να αναζητηθούν οι λόγοι για τους οποίους δεν επαρκούν οι θεραπείες που λαμβάνει η ασθενής. Είτε πρόκειται για βακτηριδιακή ανθεκτικότητα, είτε για ιδιοπαθείς λόγους, τα αίτια πρέπει να ανιχνευτούν και να αναχαιτιστούν. Παράλληλα πρέπει να επουλωθούν οι ταλαιπωρημένοι βλεννογόνοι και να αποκατασταθεί η φυσιολογική κολπική χλωρίδα. Όλα αυτά απαιτούν χρόνο, επιμονή και υπομονή. Υπάρχουν θεραπευτικές λύσεις, όμως κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή και χρειάζεται εξατομικευμένους θεραπευτικούς χειρισμούς από τον γυναικολόγο. Διαβάστε αναλυτικότερα στην σελίδα μας > https://www.xynos-gyn.gr/vaginitis

Κατά μέσο όρο η φυσιολογική αύξηση του βάρους της εγκύου, κατανέμεται ως εξής: Έμβρυο 3500gr Πλακούντας   600gr Αμνιακό υγρό  1000gr Μήτρα  1000gr Επιπλέον αίμα  1500gr Eξωκυττάριο  υγρό 2000gr Εναπόθεση λίπους 2000gr Βάρος στήθους  500gr Ανάλογα με τον σωματότυπο της εγκύου, το ιδανικό βάρος που θα πάρει σε μία φυσιολογική κύηση κυμαίνεται από 9 έως 12 κιλά. Το φυσιολογικό βάρος της εγκύου εξασφαλίζει την  ομαλή πορεία της κύησης, του τοκετού και του βάρους του εμβρύου.

Ο HPV (Human papilloma virus, Ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων) αποτελείται από μια ομάδα DNA ιών, που μπορούν να προκαλέσουν πλήθος αλλοιώσεων, καλοήθων και κακοήθων, στο δέρμα και τους βλεννογόνους του ανθρώπινου σώματος. Ο HPV είναι η πιο συχνή σεξουαλικώς μεταδιδόμενη πάθηση και προσβάλλει εξίσου τις γυναίκες και τους άνδρες. Υπολογίζεται ότι το 50% - 70% των ενηλίκων θα προσβληθούν κατά την διάρκεια της ζωής τους από κάποιο στέλεχος του ιού HPV. Ο HPV δεν μεταδίδεται αποκλειστικά και μόνο με την σεξουαλική επαφή αφού μπορεί να μεταδοθεί μέσω ενοφθαλμισμού από ένα σημείο του δέρματος σε ένα άλλο. Η μόλυνση της περιοχής μπορεί να γίνει με απλή δερματική επαφή (πχ. μολυσμένο δάκτυλο), με την άμεση επαφή με κάποιο μολυσμένο σημείο του σώματος ή με κάποιο αντικείμενο που φέρει ιικό φορτίο, (πχ. ερωτικά βοηθήματα). Σχεδόν το 80% του πληθυσμού θα έρθει σε επαφή με τον ιό κάποια στιγμή της ζωής του. Όσοι έρθουν σε επαφή με τον ιό δεν είναι απαραίτητο ότι θα νοσήσουν. Η πλειοψηφία των γυναικών που θα μολυνθούν δε θα παρουσιάσει κάποια αλλοίωση. Στο 75% των περιπτώσεων η λοίμωξη από HPV, μπορεί και να υποχωρήσει από μόνη της σε ένα διάστημα που κυμαίνεται από 8-18 μήνες. Εντούτοις ο HPV μπορεί να προκαλέσει: γεννητικά κονδυλώματα, καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, καρκίνο του αιδοίου, του κόλπου, του πέους και του πρωκτού, καθώς επίσης ευθύνεται και για ορισμένες μορφές καρκίνου του στοματοφάρυγγα, της στοματικής κοιλότητας και του λάρυγγα.

Πολλές φορές η εμφάνιση κάποιου εξανθήματος ή φλεγμονής στο δέρμα και στον βλεννογόνο των γεννητικών οργάνων, προκαλεί ανησυχία τόσο στις γυναίκες, όσο και στους άνδρες. ​Ωστόσο όλα τα εξανθήματα, οι ερεθισμοί και οι μικρές φλεγμονές στα γεννητικά όργανα, δεν υποδηλώνουν πάντα μία λοίμωξη από σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα. Μπορεί να οφείλονται σε ένα απλό ερεθισμό ή σε μία λοίμωξη από κάποιο μύκητα ή κάποιο βακτήριο. Σε κάθε περίπτωση όμως, όταν παρουσιαστεί κάποιο δερματικό σύμπτωμα που προκαλεί δυσφορία στην περιοχή, ή που εμμένει για μακρύ χρονικό διάστημα, θα πρέπει η γυναίκα ή ο άνδρας, να επισκεφτούν τον γιατρό τους, για διάγνωση και θεραπεία. Όσο αθώο και να δείχνει ένα δερματικό σύμπτωμα, εντούτοις μπορεί να υποκρύπτει κάποια σοβαρή ασθένεια. Τα δερματικά εξανθήματα στα γεννητικά όργανα μπορεί να περιλαμβάνουν δερματικά εξογκώματα, έλκη, ερυθρότητα, σπυράκια, βλατίδες, κ.α. που συνήθως προκαλούν φαγούρα, αίσθημα καύσου και πρήξιμο. Μερικά δερματικά εξανθήματα εμφανίζονται αμέσως, ενώ άλλα αναπτύσσονται σταδιακά και αργά. ​Οι δερματικές λοιμώξεις των γεννητικών οργάνων οφείλονται σε λοιμώδεις και σε μη λοιμώδεις παράγοντες. Οι λοιμώδεις δερματικοί νόσοι των γεννητικών οργάνων είναι: Οι βακτηριακές λοιμώξεις από Σταφυλόκκοκο (μολυσματικό κηρίο), Στρεπτόκοκκο, Γονόκοκκο Τα αφροδίσια λεμφοκοκκιώματα από χλαμυδιακές μολύνσεις Η σύφιλη (Treponema pallidum ) Ο έρπης των γεννητικών οργάνων ( Herpes Simplex Virus 2 ) Οι μυκητιάσεις από διάφορους μύκητες ( albicans, krusei, tropicalis, glabrata, κ.α. ) Τα οξυτενή κονδυλώματα ( HPV ) Η μολυσματική τέρμινθος ( pox virus Moluscum Contagiosum ) Η ψώρα ( ακάρι Sarcoptes scabiei ) Η φθειρίαση ( ψείρα Pthirus pubis ) Οι μή λοιμώδεις νόσοι είναι: Το έκζεμα των γεννητικών οργάνων Η ψωρίαση των γεννητικών οργάνων Ο σκληρυντικός ατροφικός λειχήνας Ο ομαλός λειχήνας των γεννητικών οργάνων Η ατροφία του βλεννογόνου Η λευκοπλακία ( αιδοιίτιδες, βαλανίτιδες ) Διάφορες αλλεργικές δερματίτιδες Το μελάνωμα ( αιδοίου, πέους ) Το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα Η νόσος paget Η νόσος Αδαμαντιάδη - Behcet Η διαβητική αιδοιίτιδα Τα αιμαγγειώματα Τονίζουμε ιδιαίτερα τον ρόλο που παίζει η υιοθέτηση μιας υπεύθυνης και ασφαλούς σεξουαλικής ζωής, τόσο στην υγεία των γεννητικών οργάνων, όσο και στην γενική υγεία του οργανισμού. ​

Η υπογονιμότητα μαστίζει σήμερα περίπου 1 στα 5 ζευγάρια αναπαραγωγικής ηλικίας και εντοπίζεται στο 1/3 των περιπτώσεων στον άνδρα, στο 1/3 στη γυναίκα και στο 1/3 εντοπίζεται και στους δύο συντρόφους. Υπογονιμότητα ενός ζευγαριού ονομάζουμε την αποτυχία σύλληψης μετά από 12 μήνες σεξουαλικών επαφών χωρίς προφύλαξη ή χρήση αντισυλληπτικών μέσων. Κατά την διερεύνηση των αιτιών, ο γιατρός θα καταγράψει το ιατρικό ιστορικό του ζευγαριού. Επίσης ο γιατρός θα διενεργήσει μια αρχική εκτίμηση του προβλήματος με ένα ενδοκολπικό υπερηχογράφημα, ώστε να διερευνηθεί η ανατομία της πυέλου της γυναίκας. Επιπλέον ο γυναικολόγος θα ζητήσει μία σειρά από εργαστηριακές και απεικονιστικές εξετάσεις, όπως ένα πλήρη ορμονικό έλεγχο και υστεροσαλπιγγογραφία για την γυναίκα, ενώ για τον άνδρα θα ζητήσει να κάνει ένα σπερμοδιάγραμμα, προκειμένου να αναδειχθούν πιθανά προβλήματα που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμότητα. Εάν το σπερμοδιάγραμμα είναι παθολογικό, τότε θα πρέπει ο άνδρας να απευθυνθεί στον χειρουργό Ουρολόγο-Ανδρολόγο για ειδικότερες εξετάσεις, όπως καλλιέργειες, υπερηχογράφημα οσχέου και ορμονικό έλεγχο.